dinsdag 22 april 2014

Leven zonder bril?

Als je zwanger bent zie je opeens overal zwangeren en Maxi cosi's. Als je vindt dat je moeder een rollator moet, zie je opeens allemaal ouderen achter een rollator lopen. "Zie je wel mam, ze hebben allemaal een rollator, dus jij....." Zo is mijn Twitter timeline zich ook langzaamaan gaan vullen met 'zorgberichten' en af en toe word ik er doodziek van. Een tijdje 'twitterverlof' is dan het beste medicijn. Het is vooral de eenzijdige focus die me nekt, want goed nieuws is geen nieuws. En als we niet tijdig trompetteren dat het mis zou kunnen gaan, weet de politiek niet hoe ze moet sturen... zo lijkt het. Maar welke wereld zien we eigenlijk?


We zien vooral een wereld waarin alles lijkt mis te gaan. De ouderen staan op straat, door de vernieuwing van de Wmo zitten we straks allemaal zonder huishoudelijke hulp en hulpmiddelen krijgen we ook al niet meer. Mantelzorgers zijn overbelast en hebben meer respijtzorg nodig. Door de bezuinigingen wordt bezuinigd op respijtzorg en worden nog meer mantelzorgers overbelast. Mensen praten elkaar na. Doemberichten worden versterkt en een self fullfilling prophecy omdat je opeens overal bevestiging ziet. Wat je aandacht geeft groeit.


Gaat het over jou of de ander?
Nee, ik ben niet van 'de kop in het zand steken'. Ik ben wél voor een iets genuanceerdere kijk op de dingen die gebeuren. Zolang de politiek zich laat sturen door 'noodsignalen' wordt 'klagen en doemdenken' beloond. Wat ik veel om me heen zie en hoor, is ook nog eens dat mensen niet zozeer voor zichzelf opkomen, maar voor een ander. Ze willen voorkomen dat een ander het moeilijk krijgt en roepen daarom mee met berichten over wat die ander mogelijk kan gebeuren. Als je dan vraagt hoe erg het echt is, of ze zelf problemen hebben, dan is het vooral de angst voor het probleem die het probleem maakt en is het vaak niet met concrete voorbeelden te onderbouwen. De beleving van een situatie als je er zelf middenin zit is anders dan wanneer je er als buitenstaander naar kijkt.


Acceptatie en eigen regie
Daarom ben ik van de ervaringsverhalen. Van de verhalen hoe mensen om gaan met wat ze overkomt. Waar ze de kracht vandaan halen om verder te gaan, hoe ze tot oplossingen komen. Wat hen helpt om tot oplossingen te komen, of... hoe ze accepteren dat het is zoals het is en gaat zoals het gaat. Vaak heb ik de indruk dat dat laatste, de acceptatie, niet meer mag. Je moet je best doen om te krijgen waar 'je recht op hebt'. Je moet gaan voor een second opinion als de arts zegt dat hij niets meer voor je kan doen. Je moet knokken voor dit en vechten tegen kanker. Maar... vergeten we door berichten van al die ellende van wat er niet deugt, van wat we mogelijk te kort komen, hoe we door de overheid 'gepakt' worden, niet gewoon gelukkig te leven? Gelukkig omdat we kunnen accepteren dat het is zoals het is en van daaruit te doen wat we kunnen?


Help een ander met jezelf
Dan kijken we niet meer vooral naar (mogelijke) gebreken of leed voor een ander, maar dan kijken we naar onszelf. Halen we het beste in onszelf naar boven. En volgens mij zijn we daar juist allemaal het beste mee geholpen. Bril afzetten dan maar?









zaterdag 12 april 2014

"Ja maar jij hebt gemakkelijk praten..."


Mooi dat men steeds meer ontdekt dat het van belang is dat professionals, cliënt en mantelzorgers meer als partners zouden moeten samenwerken. Dit is vooral van belang in de langdurige zorg. Op het werkcongres 'Team van de toekomst' van 8 april kwamen daarover verschillende dingen naar boven. Waar ik nu op in wil gaan is de constatering uit onderzoek dat de veel zorgprofessionals van mening zijn dat ze al best goed samenwerken met mantelzorgers maar dat mantelzorgers dat veel minder ervaren. En de constatering dat 25% van de zorgprofessionals in hun privésituatie ook mantelzorger is en deze beide rollen in zichzelf maar moeilijk kan verbinden. Ik trok daaruit de conclusie dat het hoofd (professional) onvoldoende is verbonden met het hart (mantelzorger,cliënt) voor een goede samenwerking en communicatie.


Gevoelens verwoorden
Ooit zei een leidinggevende bij het ingenieursbureau waar ik als adviseur werkte, tegen mij: "Jij zou je gevoel eens wat beter moeten leren verwoorden." Ik vond dat toen onzin, ze moesten maar meer hun best doen om te begrijpen waarom ik vond dat mijn aanpak het beste was voor die klant. Tot ik twee jaar later een cursus zag aangekondigd: 'Luisteren naar je innerlijke stem'. Ik besloot eens te gaan kijken of dat wat voor mij zou kunnen zijn. De eerste vraag die ik stelde was: "Kan ik hier mijn gevoel leren verwoorden?". Achteraf moet ik er om lachen. Nu zo'n 15 jaar later krijg ik vooral te horen: "Ja, maar jij hebt gemakkelijk praten. Jij kunt je gevoel zo goed verwoorden, dat kan niet iedereen". Dat klopt, ik werd van stille 'boekengeleerde' een spraakzame ervaringsdeskundige. Mijn hart is geen moordkuil meer. Door mijn hoofd ermee te verbinden vond ik de juiste woorden. Ik voel me meer en meer begrepen.


Onbegrip
In de wereld van zorg en welzijn zie ik veel onbegrip. Cliënten en hun naasten die zich overruled voelen door professionals die denken te weten wat goed voor hen is. Ze laten het over zich heen komen, soms worden ze er beter van, soms ook helemaal niet. Soms voelen cliënt en naasten zich gevangen in het 'web' van het 'zorgsysteem'. Ze raken gefrustreerd over dat wat hen al dan niet aan hulp geboden wordt, ze voelen zich tekort gedaan. Maar bovenal raken ze soms vervreemd van zichzelf, van hun eigen oplossend vermogen. Ze worden steeds afhankelijker van de professional. Sommigen laten zich dat graag aanleunen, anderen worden 'ontevreden' en gedragen zich kritisch, klagend, zeurend of vermijden de professionele hulpverlening.
Eigenlijk voor niemand leuk.


Helpen vanuit 'onwetendheid'
In mijn ogen kan het wel, die samenwerking. Als we elkaars kwaliteiten kunnen zien en aanspreken.
Als je je als zorgprofessional primair als 'deskundige' en 'probleemoplosser' opstelt, negeer je de deskundigheid en probleemoplossend vermogen van cliënt en mantelzorgers. Ze voelen zich 'overruled' en niet gekend. Vaak komt dat pas veel later tot uitdrukking in bijvoorbeeld ontevredenheid, stress, oververmoeidheid. Als je als mantelzorger je emoties de overhand laat voeren, bevorder je dit 'alwetende' gedrag van de zorgprofessional. Je raakt met elkaar in een dramadriehoek, waarbij slachtoffer en redder elkaar versterken. Beide zijn geholpen als ze uit dit patroon kunnen stappen. Dit kan als de professional zich niet primair als 'deskundige' en 'alwetend' opstelt, maar primair als 'belangstellend' en 'onwetend' het contact aangaat. Door vanuit die open houding vragen te stellen zet je het denken van cliënt en mantelzorger aan het werk, zodat deze 'naar je toe komen'. Ze gaan vragen stellen aan de professional waardoor ze de informatie krijgen waar ze zelf behoefte aan hebben en die hen wellicht helpt om zelf met oplossingen te komen. Misschien hebben ze voor die oplossing nog steeds professionele hulp nodig, maar dan wél dat waar ze zelf om gevraagd hebben en waar ze ook zelf aan bijdragen vanuit eigen kunnen.
Dit vraagt van mantelzorgers en cliënten dat ze eerlijk zijn over zichzelf en wat ze willen en kunnen. Dat vraagt vertrouwen en zelfinzicht. Dat vraagt dat je kunt verwoorden wat je voelt, wat je diepere behoefte is. Ook dat is niet altijd zo gemakkelijk en ook daar kunnen professionals een handje bij helpen door vragen te stellen.


Samenwerken vanuit menszijn
Ik denk dat beroepskrachten, zorgvragers en hun naasten goed met elkaar kunnen samenwerken als ze elkaar helpen om hart en hoofd met elkaar te verbinden. Elkaar helpen om gewoon 'mens' te zijn in plaats van slachtoffer en redder. Door gewoon weer 'gemakkelijk te praten'. Gisteren in de Masterclass kwam een zorgprofessional tot de conclusie: "We hebben het allemaal veel te ingewikkeld gemaakt. Wat ik vandaag heb geleerd is om niet met een vragenlijst te beginnen, maar de mantelzorger gewoon de vraag te stellen: Hoe gaat het met ú?"
Misschien wordt het ooit als professioneel gezien als je je kwetsbaarheid en eenvoud als kracht kunt inzetten ;-)

dinsdag 8 april 2014

Team van de toekomst?

Vandaag bezocht ik de werkconferentie voor verzorgenden, mantelzorgers, zorgvrijwilligers en hun consulenten en coördinatoren: 'Team van de toekomst'. Citaat website: "Wij hebben elkaar nodig bij het werken aan eigentijdse en toekomstbestendige zorg, die uitgaat van de mogelijkheden en behoeften van de cliënt in zijn eigen sociale setting". Het is de bedoeling om met elkaar uit te vinden hoe we beter kunnen samenwerken om de zorg rondom de cliënt te organiseren, want de cliënt staat centraal. Ik lees en hoor het allemaal met een kriebel van...'wat klopt er hier niet?' Daar kom ik achter..


De cliënt centraal?
De inleiding is bijna prima. De dagvoorzitter vertelt over een eigen mantelzorgervaring met haar ouders en bekent dat ze er van geleerd heeft. Als verpleegkundige zou ze in het vervolg toch anders met mantelzorgers omgaan. Maar.. die cliënt staat wel erg centraal. In de presentatie staat hij helemaal alleen in het midden terwijl de mantelzorgers, vrijwilligers en zorgprofessionals zich om hem heen met elkaar proberen te verbinden... Een gevoel van plaatsvervangend buitengesloten zijn overviel me. Ik weet ook van andere verhalen dat cliënten het als bedreigend kunnen ervaren als mantelzorger en zorgprofessionals samen overleggen over de zorg zonder dat de cliënt erbij betrokken is. Dus... de cliënt staat misschien liever niet centraal, maar is onderdeel van het 'Team'. Voor een goede invulling van hun rol moeten ook de mantelzorger, zorgprofessional en eventuele vrijwilliger zichzelf centraal zetten. Zodat allen kunnen samenwerken vanuit hun kwaliteiten, in plaats van dat wat ze denken dat ze in moeten zetten om de ander van dienst te kunnen zijn.


Team? Welk team?
Dan bezoek ik een workshop 'Kleur bekennen'. De gedachte is dat je bepaalde persoonlijke eigenschappen kunt aangeven met een kleur. Dat je beter met elkaar kunt samenwerken als je je eigen kleur en de kleur van een ander kent. Dat klopt allemaal. Maar de introductie begint met de vraag: "Hoe ziet jouw zorgteam eruit?". Mijn zorgteam? "Ja, het team met wie je samenwerkt in de zorg voor de cliënt." Ik merk dat mijn borstkas kleiner wordt, ik voel me beklemt. Ik krijg het een beetje benauwd en voel aandrang de ruimte te verlaten om weer te kunnen ademen...  Nu gebeurt dat niet zo heftig als ik hier beschrijf, maar in mij speelt zich dit wel af. Ik spreek dit ook uit. De focus op zorg benauwt me. In mijn situatie, waarin ik voor mijn gehandicapte man zorg, in samenwerking met huisarts, fysiotherapeut, verpleegkundige van het centrum voor thuisbeademing en andere 'voorbijgangers', willen wij alleen maar zo fijn mogelijk samen leven. Niks focus op zorg, niks zorgteam. Wij zijn samen een 'team' en alle anderen spelen daar af en toe een rol in. Wij leven gewoon ons leven... met beperkingen. Zoals heel veel mensen beperkingen hebben in hun leven.


Wat klopt er niet?
Onze huisarts zei het al eens: "Ik ben gedeformeerd, ik zie alleen maar kwalen, ziektes en gebreken. Dat wat goed is zie ik niet meer." Hij voegde daar aan toe: "Volgens mij hebben alle mensen die in de zorg werken dat. Dat is eigenlijk helemaal niet goed."  Ik ben het met hem eens.
Wat mij betreft gaat de (langdurige) zorg van de toekomst niet meer over zorg, maar over leren LEVEN met beperkingen!