zondag 29 september 2013

De 'kwetsbaren' zijn sterker dan u denkt!

Het gaat er regelmatig over; De 'kwetsbaren' in de samenleving. Ze zijn oud of wonen(bijna) op straat, zijn verstandelijk beperkt of gehandicapt, kunnen niet goed voor zichzelf zorgen etcetera. Maar... is kwetsbaar niet een waardeoordeel in plaats van een persoonlijke eigenschap? Wat zegt label 'kwetsbare' dus eigenlijk? Sinds ik mij begeef in een wereld vol mensen met handicaps, cliënten van de zorg- en welzijnsector, ga ik steeds meer de kracht van die 'kwetsbaren' zien. Niets is wat het lijkt.

We hebben nieuwe buren. Ze wonen al weer enige tijd tegenover ons, nodig tijd voor verdere kennismaking. Hun kennismakingsfeestje voor de buurt hebben we gemist, daarom ging ik gisteren bij ze langs om een afspraak te maken. "Kom binnen", en voor ik het weet zitten we al gezellig te kletsen. Op een goed moment vraagt zij: "Moet Wim (mijn gehandicapte partner) er dan niet eens uit, ik zie hem nooit. Heeft hij geen scootmobiel waarmee hij eruit kan?". Aardig, ze wil wat voor Wim doen.... vanuit háár beleving van zijn werkelijkheid. En ik kan me haar gedachte voorstellen. Als ik als buitenstaander naar onze situatie kijk dan zit Wim de hele dag thuis achter de geraniums in zijn rolstoel. Op straat komt hij niet, in het dorp zullen ze hem ook niet zien. Bellen kan hij niet, want hij spreekt moeilijk verstaanbaar. Die man zit in een sociaal isolement. Ook mijn buurvrouw ziet het in eerste instantie zo en wil helpen.

Eye opener
Dan vertel ik wat Wim zoal doet achter die geraniums. Hij is ongelofelijk handig in aan- en verkoop van spullen op Marktplaats of vergelijkbare sites. Die door de buurvrouw gesuggereerde scootmobiel heeft hij bijvoorbeeld wel, en voor een prikkie gekocht op Marktplaats. En gelukkig maar voor een prikkie want hij rijdt er nauwelijks op. Voelt zich er ongemakkelijk op en heeft geen behoefte om op die manier zijn wereld te vergroten. Zijn eigen kleding en schoenen koopt hij op internet. Contact met oude vrienden en familie onderhoudt hij o.a. via Facebook en hij heeft meer contacten dan voorheen. Hij verkoopt zijn eerder aangelegde verzamelingen van radio's, modelauto's. Hij koopt een prachtige cabrio en vindt vervolgens uit dat je die via SnappCar kunt verhuren. Zo maken we andere mensen blij met een dagje toeren door het Groene Hart en de kosten van de auto worden terugverdiend. Een buurman kwam bij Wim om advies over een rolstoel voor zijn moeder, zodat die weer eens naar buiten zou kunnen. Een uur later stuurt Wim hem een linkje naar een adres op Marktplaats voor een goede en goedkope rolstoel. Twee dagen later stuurt de buurman een zonnige foto van zijn stralende moeder in die rolstoel in het park. Zo blij dat ze er weer uit kunnen.

Mijn buurvrouw hoort mijn verhaal en ik zie de bewondering op haar gezicht. "Het is dus heel anders dan wij dachten. En eigenlijk haalt hij de wereld naar zich toe in plaats van er op uit te gaan. Wat prachtig hoe hij zijn kwaliteit inzet op deze manier!". "Gezellig dat jullie volgende week samen komen!" Mijn Wim werd opeens een mens in plaats van die 'zielepiet achter de geraniums'.

"Niet ik, maar zij zijn zielig"
Thuisgekomen vertel ik dit aan Wim. Hij glimt. "Ja, ze denken dat mijn leven saai en nutteloos is, maar ze weten gewoon niet beter". Vervolgens vraag ik hem of hij zich kwetsbaar of afhankelijk voelt. Ja, afhankelijk voelt hij zich wel, maar kwetsbaar.... zijn antwoord is prachtig: "Alleen als het handig uitkomt, gebruik ik het dat ik gehandicapt ben. Zoals met parkeren".

Ben je ooit iemand tegengekomen die zichzelf  'kwetsbare' noemt?

Zondag 22 september zag ik in het TV-programma 'De Reunie' een reportage van een man met het Locked in syndroom. Hij kon niets meer, communiceerde door met zijn ogen te knipperen én met zijn stralende persoonlijkheid. Zijn huwelijk was gestrand, maar hij woonde nog 'zelfstandig' in een rijtjeshuis. Hij had wel 24 uur/dag hulp. Hij waardeerde het leven met een 9. Terwijl ik een jaar geleden hoorde over iemand die via euthanasie was gestorven omdat hij het leven vanwege het Locked in syndroom niet meer kon verdragen. Hij kon alleen maar knipperen met zijn ogen.
Aan de buitenkant hetzelfde als de man uit het TV-programma, maar van binnen totaal anders.
Voor mij duidelijke voorbeelden dat het er bij het beoordelen van iemands situatie niet om gaat wát iemand heeft, maar hoe hij/zij er mee om kan gaan.
Dat vraagt dat je je in de persoon verdiept alvorens een oordeel over iemands 'kwetsbaarheid' te vellen. Mijn ervaring is dat juist dat verdiepen in die persoon, in wat ook zijn/haar kwaliteiten zijn, maakt dat iemand opeens helemaal niet meer zo 'kwetsbaar' is.

Niets is wat het lijkt, maar wél wat jij er van maakt.

P.S.
Een dag na plaatsing van dit verhaal kom ik 'Stigma' tegen. Lees maar eens..... http://www.samensterktegenstigma.nl/over-stigma/wat-is-stigma/


vrijdag 13 september 2013

Het Zorgsyndroom


De afgelopen week werd ik er op verschillende plaatsen mee geconfronteerd…. mensen die denken dat iedereen eigenlijk geholpen moet worden. Ze bedenken  oplossingen voor mensen die zelf vaak nog geen weet hebben van hun probleem, laat staan van de omvang daarvan. Ze omringen je met goede zorgen en om de ‘onwetenden’ op hun probleem te wijzen hanteren ze instrumenten, om te meten wat daarvoor nog niet of nauwelijks te zien was. Namens hen worden politici en overheidsdienaren gewaarschuwd voor deze ‘problemen’ om geld te krijgen om het ‘probleem’ verder te onderzoeken en op te lossen. Ze creëren zo hun eigen werk. Allemaal omdat ze er van overtuigd zijn het beste met iedereen voor te hebben. Maar eigenlijk is het een 'ziekte' die we moeten verhelpen.
Symptomen
Je kunt mensen met het Zorgsyndroom eigenlijk heel gemakkelijk herkennen, maar omdat het vaak heel aardige en vriendelijk mensen zijn die gewoon doen wat er van ze gevraagd wordt, vallen ze niet zo op. Toch zijn er duidelijke symptomen:
  • staat altijd klaar voor een ander;
  • denkt in problemen en oplossingen voor de ander;
  • spreekt in termen van: “Hoe versterken we het sociale netwerk van de patiënt?” of  “We moeten mensen in hun ‘Eigen kracht’ zetten”;
  • noemt iemand die niet van hun goede zorgen gediend is een ‘zorgmijder’;
  • heeft vaak een verdikking boven aan de ruggenwervel omdat hij net als Atlas de last van hemel en aarde op zijn schouders draagt;
  • vindt ruzie maar niets;
  • slikt agressie in;
  • zorgt beter voor de ander dan voor zichzelf;
  • stelt (oneigenlijk) hoge eisen aan andere ‘helpers’;
  • is helemaal gelukkig als de ander dankbaarheid toont voor zijn goede zorgen;  
  • gaat bij gebrek aan dankbaarheid nog meer zijn best doen, wat uiteindelijk tot uitputting kan leiden.
Het Zorgsyndroom komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Veel mensen met het Zorgsyndroom werken in de sector Zorg en Welzijn.  

Hoe het werkt
Iemand met het Zorgsyndroom heeft behoefte aan liefde. Die liefde hoopt hij/zij te krijgen door liefde te geven. Liefde in de vorm van aandacht, hulp, verzorging. Maar niet iedereen zit op hun ‘liefde’ te wachten, dus hebben ze een probleem. Ze gaan dan manipuleren zodat de ander het gevoel krijgt het niet zelf te kunnen en hulp dan maar accepteert. Dan is degene met het Zorgsyndroom weer gelukkig want men is dankbaar voor zijn hulp. Er ontstaat een afhankelijkheidsrelatie met degene die hulp behoeft en beiden lijken ‘gelukkig’. Totdat degene die de hulp ontvangt zo sterk wordt dat hij zegt: “Ik heb jouw hulp niet meer nodig”. Dat voelt als afwijzing van liefde, de verzorgde is niet meer dankbaar en de persoon met het Zorgsyndroom gaat in eerste instantie nog meer zijn best doen. Ziet nog meer problemen om op te lossen. Dat alles als een schreeuw om aandacht. Als de aandacht uiteindelijk uitblijft, wordt hij zelf ziek. Krijgt fysieke klachten en heeft dan zelf zorg nodig. Zo houden mensen met het Zorgsyndroom elkaar bezig. Hé hebben we hier een uitdijende zorgsector?
Behandeling
Ziektes moet je in mijn ogen aan de bron bestrijden. Mensen met het Zorgsyndroom hebben een grote behoefte aan liefde van anderen omdat ze eigenlijk niet van zichzelf kunnen houden zonder de bevestiging van anderen. Ze zorgen daarom beter voor de ander dan voor zichzelf. Voor jezelf zorgen lijkt in hun ogen egoïstisch. Maar… wanneer ze leren luisteren naar hun eigen onderliggende behoeften, goed voor zichzelf leren zorgen, hun boosheid niet langer opkroppen maar directer leren op te komen voor zichzelf…. dan hoeven ze andere mensen niet langer onnodig op te zadelen met hun ‘goede zorgen’ om liefde te ‘kopen’.  Dan zullen die andere mensen hen uiteindelijk juist veel aardiger vinden, omdat ze zich niet meer overweldigd voelen door de ‘betuttel en dadendrang’ van degene met het Zorgsyndroom. Dit biedt ook de andere mensen ruimte om voor zichzelf te zorgen… op hun eigen manier. We zullen er allemaal beter van worden.
Relatie tot maatschappelijke ontwikkelingen
Ik herken veel van de gevolgen van het Zorgsyndroom overal om mij heen. Mantelzorgers die maar zorgen en zorgen tot ze niet meer kunnen. Zorgprofessionals die zeggen dat mantelzorgers moeten worden ondersteund. Ja natuurlijk, zij zien als geen ander het risico van ‘zorgen’. Zorgprofessionals die hun banen zien verdwijnen als burgers meer voor elkaar gaan zorgen en roepen dat de kwaliteit van zorg in gevaar komt. Als men minder afhankelijk is van hun zorg, dan krijgen ze niet de waardering die ze zo nodig hebben. Burgers die roepen dat het allemaal niet goed komt, omdat ze afhankelijk zijn van die zorg. In veel gevallen zal dat echt zo zijn, maar de mate van afhankelijkheid valt te bezien. Veel afhankelijkheid is door het Zorgsyndroom gecreëerde afhankelijkheid. We hebben ons laten hospitaliseren. Buitenstaanders worden geweerd uit de zorgsector… ja, zij doorzien het mechanisme en dat is onplezierig. Overheidsorganisaties zijn de boeman want zij snappen er zogenaamd helemaal niks van.

In de zorgsector heerst een sterke hiërarchie. In de ogen van de specialist is een huisarts een ‘sul’. In de ogen van de dokter is de verpleegkundige iemand die doet wat hij zegt, dus met weinig denkvermogen. In de ogen van een verpleegkundige is een verzorgende iemand die er is voor de saaie routineklusjes en een mantelzorger is iemand die van de zorg niets weet want geen opleiding of té emotioneel betrokken.  Zorgvrijwilligers staan ook nog ergens… en burgers in het algemeen die elkaar helpen… die worden door instanties niet gezien en tellen niet mee.
Deze hele gesloten zorghiërarchie wordt in stand gehouden door BIG registratiesystemen, beroepsregels, protocollen etc. Deels heel erg prima, maar in mijn ogen heel erg doorgeschoten. De zorgsector is in haar eigen uiting van (naasten) liefde, de liefde kwijtgeraakt. Ik denk dat ze de hulp van buiten nodig heeft om de liefde weer te vinden.  Allereerst de liefde voor zichzelf.

Zorg voor de ander door allereerst goed voor jezelf te zorgen!