maandag 25 maart 2013

Durf jij een held te zijn?

Vandaag was ik op de slotconferentie van het project: 'Goed voor elkaar' met de prachtige titel: "De helden van morgen". Onder de helden van morgen worden mantelzorgers en vrijwilligers verstaan. Vraag was eigenlijk: "Hoe gaan we als lokale overheden om met deze helden in tijden van bezuiniging, kanteling en transities?". Ik help met dit blog graag een handje bij het oplossen van deze 'problemen', ingegeven door de workshop 'Crisis maakt creatief'.

Wat is een held?
In de inleiding werd de held gedefinieerd als iemand die vanuit een positie van tegenspoed of zwakte, moed heeft om zichzelf op te offeren voor een groter goed, voor een ander. Wat is er mooier dan een held te zijn? Iedereen zat in de positieve mood.
Toen kregen we een tweegesprek met Annette den Hoed (VWS) en Daniel Kruithof (VNG). Gaandeweg het gesprek begon ik te voelen wat mensen bedoelen met 'over de schutting gooien' als het gaat over de overheveling van taken van het rijk naar de gemeenten. Ook al spraken Annette en Daniel over hun eigen mantelzorg en vrijwilligerservaringen.... iets anders voerde de boventoon. Dat was de weerstand in de zaal tegen bezuinigingen. Men geloofde de mooie 'heldenverhalen' niet, hoe waar ze ook waren, want op hele praktische vragen uit de dagelijkse lokale praktijk kwamen geen antwoorden waar men wat mee kon. Het energie niveau in de zaal daalde, we zonken met elkaar zo wat in de problemenput. Zaten er nog helden in de zaal?

Energie
Na bijgetankt te hebben met broodjes en leuke gesprekken, begaf ik me na de lunch richting een workshop met de titel: 'Crisis maakt creatief' voor een creatieve aanpak van problemen. De uitgelegde methodiek is simpel: 1. Definieer het probleem, 2. Genereer ideeën, 3. Selecteer ideeën, 4. Werk ze uit in een actieplan. 'What's new?' dacht ik even. Toen vervolgens als probleem werd geformuleerd: "Hoe kunnen we de bezuinigingen het hoofd bieden?", zag ik het bijna niet meer zitten. Maar toen kwam het...  We kregen de opdracht om te bedenken wie wij voor onszelf als 'held' zien. Dat was leuk. Namen als Lady Gaga, Nelson Mandela, de Strandjutter, moeders, dochters.... iedereen had een held. En toen kregen we de opdracht om vanuit de held naar het probleem te kijken en vijf oplossingen op te schrijven. Het energieniveau steeg... de creatieve geesten kwamen los. De ideeën werden geïnventariseerd en je kon elkaar aanvullen. En wat opviel.... geld speelde helemaal geen rol meer. Er kwamen ideeën als: Gewoon doen en stoppen met budgetten en indicaties aanvragen voor simpele dingen die je ook gewoon zo kan gaan doen. Andere dingen gaan doen, die wél kunnen. Mensen in de buurt meer zelf hun gang laten gaan en ze pas helpen als ze jou dat vragen. Iedereen raakte in een 'winning mood' en werd terplekke een soort van held. Het allermooiste vond ik de opmerking van iemand aan het eind die zei:"Ik merk dat ik me steeds heb verzet tegen die bezuinigingen, maar als ik dat nu accepteer als een gegeven dan kan ik weer denken in mogelijkheden. Dan krijg ik weer energie".
Helemaal blij en energiek ga ik naar huis om te mantelzorgen. Thuisgekomen vraagt Wim me hoe het was. Ik vertel van de futloosheid van de probleemput en de energie van degenen die het probleem benaderden als een held, en daarmee zelf ook tot en held werden.

Ben jij een held?
Ik denk aan vermoeide mantelzorgers.... en stel me voor dat ze de situatie eens bekijken met de ogen van iemand die ze een held vinden. Wat zou die held doen? Durf jij die held te zijn?
Ik denk aan bezorgde welzijnsmensen, uitvoerenden bij gemeenten. Bezuinigingen... hoe pakt jouw held dat aan?
Ik denk aan mijn Wim die het liefst zou willen lopen, maar met al zijn handicaps in een rolstoel zit. Hem hoor je niet klagen of zeuren. Dat heeft in zijn ogen geen zin, want daar heb je alleen jezelf maar mee. Hij doet gewoon wat hij wél kan. Dat is onder andere op Marktplaats op zoek gaan naar een scootmobiel. En trots dat hij dan is als hij er eentje scoort voor 120 euro. Ja, Wim dat is mijn held!

dinsdag 19 maart 2013

Juf is gek!

Enkele jaren geleden volgde ik een opleiding om systeemopstellingen te kunnen begeleiden. Vorige week was er een soort van opfrisdag. Ik ging er heen om het thema 'eigen regie' verder te onderzoeken. Het thema lijkt een rode draad in mijn leven te vormen, maar het hoe en wat was me nog niet helemaal duidelijk. Ik wilde weten óf en wát ik er in de toekomst mee zou moeten doen. En.... ik viel van de ene verbazing in de andere.

Ken je het fenomeen 'systeem- of familieopstelling'? In zo'n opstelling laten personen of voorwerpen je zien en eventueel horen hoe onderwerpen/mensen zich tot elkaar verhouden in een bepaalde vraagstelling. Dat biedt de vraagsteller een nieuwe kijk op de zaak en zicht op nieuwe stappen. Soms brengt het ook een diep inzicht. Elke keer ben ik weer verrast door de manier waarop je verbluffend snel een situatie kunt doorzien.

Instituties
We begonnen met kleine vraagjes. Het werd snel duidelijk dat 'instituties' een centraal thema was voor de groep. Eén persoon vroeg zich bijvoorbeeld af of ze een instituut moest gaan oprichten of 'loslopend' haar product moest blijven verkopen. Dan zet je in zo'n opstelling een persoon neer voor representatie van het instituut en een persoon voor de vraagsteller. Door alleen maar naar 'het instituut' te kijken, kreeg de representant voor de vraagsteller het al benauwd. Voor de toekijkende échte vraagsteller werd hiermee duidelijk dat haar twijfel van wél of niet, betekende dat ze het niet moest doen. Voor haar een bevestiging van wat ze diep van binnen al wel zo voelde, maar nog niet echt wilde weten.

'Juf is gek'
In een andere opstelling, stond iemand voor mij en zij voelde zich opeens de Cora van 7-8 jaar. Machteloos. En ik dacht aan mezelf als 8-jarige. Ik zat in de tweede klas van de lagere school en had een juf met wie het niet zo klikte. Ik herinner mezelf als een heel braaf en ijverig kind maar toch had ik op een goed moment stiekem op het bord geschreven: 'Juf is gek'. Toen de juf vroeg wie dat gedaan had, stak ik braaf mijn vinger op. Ze zei dat ik dat maar niet meer moest doen. Maar daarmee was het nog niet klaar. Enkele dagen later was het koninginnedag en het hele dorp vierde feest. Ik zag in de verte dat de juf met mijn moeder sprak. Thuisgekomen sprak mijn moeder mij aan op dat ik 'Juf is gek' op het bord had geschreven. Dat moest ik toch echt nooit meer doen. Het effect ervan bleek enorm groot want diep van binnen nam ik het mijn moeder tot vorige week nog steeds kwalijk dat ze het toen voor de juf opnam. Ik voelde me eigenlijk door mijn moeder in de steek gelaten.

Help me!!
Ik besloot te vragen om een opstelling van de school, mijzelf als 8 jarige, mijn ouders én die juf, om meer zicht te krijgen op wat er daar aan de hand was. De 8-jarige Cora voelde zich eenzaam en verdrietig. De juf bleek zich geen raad te weten met de moeilijke vragen die Cora stelde. Ze werd er 'gek' van. Bovendien had de juf genoeg andere dingen aan haar hoofd, eigenlijk was alles haar te veel. De school, was gewoon het instituut, een gegeven. Het bood structuur en je wist waar je aan moest voldoen om er doorheen te komen. Mijn ouders stonden achter me en bleken van mijn eenzaamheid en verdriet geen weet te hebben. Ik liet het hen niet zien. En 8-jarige ik... ik wilde dat mijn moeder me hielp, ik wilde geholpen worden door de school, ik wilde gezien worden door de juf.
In de opstelling werd me duidelijk dat de school me als systeem en instituut niet kon helpen. Die kon niet voelen en weten. Het werd me duidelijk dat ook mijn moeder me niet kon helpen omdat ik mijn problemen met die juf niet met haar deelde. Ik wilde vooral braaf en volgzaam zijn.... En de juf, tja dat bleek ook maar een mens. En in één klap werd me duidelijk waarom ik geen vertrouwen heb in instituties en autoriteiten. Ze begrijpen me niet en helpen me niet in wat ik nodig heb. Zo! En bovendien... zij kunnen er ook niets aan doen als ik me niet laat zien en mijn mond houd om vooral maar 'braaf ' te zijn.
Ja, het klopt... ik heb langere tijd verzucht dat ik 'altijd alles alleen' moest doen. Ik ben daar ook heel goed in, maar sommige dingen kan ik toch echt niet alleen. Dan moet ik hulp vragen. Maar bij wie? Als je ervaring is dat instanties en autoriteiten je niet (kunnen) helpen? Spreekt daarom de gedachte van gelijkwaardigheid in WeHelpen me zo aan?
En... instituties en autoriteiten die me willen helpen moeten wél van heel goede huize komen. Je hoeft mij namelijk écht niet te vertellen wat goed voor me is, wat ik nodig heb, hoe ik iets moet doen..... ik heb toch geleerd dat mijn volgzaamheid me eenzaamheid en verdriet bracht? Ik wil dat ze me vragen stellen en naar me luisteren in plaats van mij te vertellen hoe het moet.

Eigen regie
We deden daarna nog een opstelling. Daarin kwam ik nog een stap verder in de vraag over mijn relatie tot 'eigen regie'. Het werd me duidelijk. Ik hoefde niet meer te vechten tegen autoriteiten, tegen instituties... de 'regelaar' in mij was helemaal moe, die wilde niet meer. Ik hoefde me alleen maar over te geven. En ik gaf mij over. Heel onwennig.... waaraan gaf ik mij over?

De dagen erna voelde ik me weer net zo vreemd als na het herseninfarct van Wim. Ik begreep niet waar iedereen zich zo druk om maakt. Ik kreeg te maken met bureaucratische afhandeling van financiele zaken van wel drie organisaties en toen begreep ik de overgave. Gewoon een formulier invullen gaat veel sneller dan je druk maken om de merkwaardigheid van het systeem achter het formulier wat je toch niet kunt veranderen. Ik kon er zelfs om lachen....
En nog enkele dagen later werd ik wakker met een soort van Eureka gevoel. Ik heb mijn 'Gouden bal' weer gevonden. Die 'Gouden bal' staat bij mij voor veel. Het is de bron van energie, van weten.... Die vondst geeft mij een enorme impuls. En ik weet nu wat ik wil met het thema 'Eigen regie'.
Ik wil mensen stimuleren hun eigen regie te nemen. Ik wil hulpverleners helpen om hun cliënten met die 'eigen regie' te helpen. Ik wil zorg-/welzijnsorganisaties helpen om te kijken wat hun medewerkers nodig hebben om hun cliënten ook daadwerkelijk in de gelegenheid te stellen die 'eigen regie' te voeren.
Ik begrijp dat dit veel is en veelomvattend kan zijn. Maar nu ik mijn eigen regieproces heb doorzien en ervaren, wil ik deze kennis graag inzetten.

Juf is niet meer gek, zij werd ook niet geholpen....




zaterdag 2 maart 2013

Instanties voor levenslust?

Vrijdagmiddag, ik lummel wat en zie een mailbericht mijn inbox binnenglijden. De afzender ken ik niet en ik ben nieuwsgierig door de titel van het bericht: 'ambassadeur!'. Ik open het bericht en een foto straalt me tegemoet. Een trouwfoto; hij vanwege een dwarsleasie in een rolstoel, zij op zijn schoot. Vol levenslust! Ze wijst me op haar commentaar op mijn laatste blog. Ik voel me vereerd met de opmerking: "Je zou ècht wat mij betreft de eerste, betaalde mantelzorgambassadeur naar de instanties mogen worden". Vervolgens legt ze uit waarom....

Haar ervaring met zorg, werk en instanties
Citaat uit haar mail: "Eigenlijk proberen A. en ik onze relatie zo gelijkwaardig mogelijk te houden. Aanvankelijk waren we niet eens van plan om samen te gaan wonen, we hadden destijds een LAT-relatie. A. heeft vanuit het revalidatiecentrum zijn leven zo ingericht dat hij niet van mij afhankelijk zou zijn. Dus 's ochtends en 's avonds wijkverpleging en 3 x per week huishoudelijke hulp, dat was in 1992. Ik had toen net een nieuwe baan voor 4 dagen/week en samen thuis zonder baan leek ons niet goed. In de praktijk bleek dat ik toch wel veel bij A. was en het kostte me veel energie om op twee plaatsen te wonen. Vrij snel heb ik mijn huis onderverhuurd, en pas toen ik na zeven jaar stopte met werken ben ik officieel bij A. ingetrokken. Daardoor kon ik de avondzorg en de huishoudelijke taken doen en er voor betaald krijgen vanuit een PGB. Ik kreeg eindelijk wat ademruimte. Op mijn werk heeft mijn baas nooit begrip gehad voor de situatie. Dat begrip was er wel voor collega's die kinderen van de creche moesten halen . . .
Door de jaren heen hebben we veel expertise opgebouwd. A. is technicus van beroep. Hij zoekt vaak spullen op die ons leven makkelijker maken. Zoals een superlichte rolstoel via Double Performance via een PGB. Het regelen van een PGB-voor-rolstoel heeft enorm veel voeten in aarde gehad, er ging veel mis maar het is een super-goede stoel. Bovendien hebben we er zelf een set extra mountainbike wielen bijgekocht (werd niet vergoed) zodat we makkelijk over moeilijk terrein kunnen. Sinds een jaar hebben we ook een 5e wiel, waarmee het nog makkelijker kan. Instanties begrijpen niet hoe enorm handig een extra set wielen is voor als je bijvoorbeeld een lekke band hebt, of een extra zitkussen voor als er urine-lekkage is."
Ze noemt nog enkele voorbeelden van aanpassingen in huis die hem helpen zo zelfredzaam mogelijk te zijn. De meeste van die aanpassingen zijn zelf uitgevonden en uiteindelijke meest zelf betaald.
Citaat: "Onze ervaring met de instanties is rondom slecht, dus als het even kan proberen we die op de een of andere manier te omzeilen."

Verzuring door ervaringen met instanties ligt op de loer
Twee mails later vraagt ze zich af wat ze eigenlijk wil zeggen.
Citaat: "Instanties hebben te weinig oog/oor hebben voor de zwaksten in de samenleving . . .
Er zijn wel allerlei voorzieningen en regelingen maar die zijn gebaseerd op de grote massa, zo groot mogelijk ingekocht - want goedkoper, geen maatwerk. En de ambtenaren die daar werken zijn geen psychologen of creatieven, die maatwerk kunnen afleveren. Na ruim 22 jaar dwarslaesie (1990) en ruim 5 jaar weeskinderen heb ik geen hoge pet op van de instanties. De verfijnde oplossingen moeten bij jezelf vandaan komen en je moet uitkijken dat je niet verzuurt door de ervaringen met instanties of de verwachtingen daarvan."

Instanties voor levenslust!
Haar motivatie om mij als mantelzorgambassadeur richting instanties voor te stellen: "Het heerlijke van jou is dat je er nog redelijk 'vers' in staat. En een grote kracht van jou is je observerende vermogen en dat vertalen op je blog, héél verhelderend en verfrissend, ga zo door."
Prachtig zo'n compliment. Maar....  ik laat me deze keer niet verleiden door een strelende suggestie. Ik richt me bij voorkeur niet op instanties. Ik heb het geprobeerd en heb ervaren dat ik dan heel snel mijn frisheid en levenslust kwijt ben. Dat ik ook wel degelijk kan verzuren.
Wat ik wel doe is mijn eigen geluid laten horen. Ik blijf zeggen hoe ik sommige zaken en ontwikkelingen ervaar, hoe ik er mee om ga. Ik heb een beeld van een toekomst waarin we als burgers zaken niet meer bij instanties hoeven te bevechten, maar waar instanties het ons mogelijk maken ons eigen leven te leiden op een manier die goed is voor onszelf en de mensen om ons heen.
Wie het wil mag het horen en ik hoop er anderen, ook instanties, mee te inspireren. Opdat we samen een maatschappij creëren waar instanties gaan voor de bevordering van levenslust in plaats van een bron van maatschappelijke verzuring te zijn.